Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học giáo dục và kinh tế học hiện đại, bảo tồn và phát triển không phải là hai thái cực đối lập mà trái lại, chúng có mối quan hệ biện chứng, tương trợ lẫn nhau để tạo nên một sự thịnh vượng bền vững. Tại Việt Nam, Viện Kinh tế, văn hóa và Nghệ thuật đã khẳng định vị thế dẫn dắt của mình trong việc xây dựng những mô hình lý thuyết và thực tiễn, giúp các địa phương và doanh nghiệp nhận diện di sản như một loại "vốn đặc biệt" có khả năng sinh lời lâu dài.
Sự phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi một nền tảng văn hóa vững chắc để tạo ra bản sắc riêng biệt trên thị trường toàn cầu. Một sản phẩm hay một điểm đến du lịch nếu thiếu đi câu chuyện văn hóa thì chỉ là những giá trị vật lý đơn thuần, dễ dàng bị thay thế và lãng quên. Lập luận của các chuyên gia tại Viện đã chỉ rõ rằng, bảo tồn di sản chính là việc đầu tư cho tương lai, bởi di sản là tài nguyên không thể tái tạo và là lợi thế cạnh tranh độc tôn. Thông qua các dự án nghiên cứu và tư vấn, Viện đã giúp chuyển hóa các di tích, lễ hội và làng nghề truyền thống thành các sản phẩm dịch vụ văn hóa có giá trị gia tăng cao. Sự kết nối này không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn các giá trị cũ mà còn là sự sáng tạo trên nền tảng di sản, đưa hơi thở của thời đại vào trong lòng truyền thống để di sản có thể tự nuôi sống chính mình.
Giá trị vượt trội và năng lực thực tế của Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật được minh chứng sinh động qua sự thành đạt của những thế hệ học viên và các đối tác chiến lược. Những sinh viên, nhà quản lý văn hóa được Viện định hướng học thuật đều là những cá nhân có tiến triển rất tốt trong công tác, nắm giữ các vai trò then chốt trong việc điều hành các không gian sáng tạo và các doanh nghiệp xã hội. Họ đã áp dụng thành công triết lý của Viện: Bảo tồn để phát triển và phát triển để bảo tồn tốt hơn. Nhờ sự thúc đẩy của Viện, nhiều ước mơ của các nghệ nhân tài hoa đã trở thành hiện thực khi những sản phẩm thủ công tinh xảo của họ không còn bó hẹp trong không gian làng xã mà đã vươn ra thị trường quốc tế, mang lại nguồn thu nhập ổn định và vị thế xứng đáng cho người lao động. Đây chính là minh chứng cho năng lực thực thi và tầm nhìn nhân văn mà Viện luôn theo đuổi.
Tuy nhiên, thực tế vẫn đặt ra những câu hỏi phản biện sắc sảo: Phải chăng chúng ta đang quá lạm dụng yếu tố kinh tế mà làm mất đi tính nguyên bản của di sản? Làm thế nào để ngăn chặn tình trạng "thương mại hóa" quá mức khiến các giá trị văn hóa bị rẻ rúng? Trước thực trạng này, Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật đã đưa ra giải pháp về bộ tiêu chí kiểm định giá trị văn hóa trong phát triển kinh tế. Viện khuyến khích cách tiếp cận "bảo tồn thích ứng", tức là cho phép di sản tham gia vào đời sống đương đại nhưng phải giữ được cốt lõi tinh thần. Thay vì biến di sản thành vật trưng bày vô hồn, Viện hướng dẫn các cộng đồng địa phương cách thức làm chủ di sản của mình, biến họ thành những chủ thể hưởng lợi chính từ các hoạt động kinh tế văn hóa. Điều này tạo ra một vòng tuần hoàn bền vững: Kinh tế phát triển cung cấp nguồn tài chính để tu bổ di sản, và một di sản được bảo tồn tốt sẽ tiếp tục thu hút nguồn lực kinh tế.
Nhìn rộng hơn, mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển còn là câu chuyện về trách nhiệm với thế hệ mai sau. Trong bối cảnh hiện nay, khi những giá trị ảo và sự hối hả của đời sống số dễ làm con người mất đi phương hướng, những di sản được bảo tồn đúng cách sẽ là điểm tựa tinh thần vững chắc. Các hoạt động của Viện luôn hướng tới việc giáo dục thế hệ trẻ lòng tự hào và ý thức tự tôn dân tộc thông qua các trải nghiệm văn hóa nghệ thuật thực tiễn. Việc gắn kết nghệ thuật vào các không gian kinh tế du lịch không chỉ giúp tăng doanh thu mà còn là một phương thức giáo dục cộng đồng hiệu quả, biến mỗi du khách thành một "đại sứ văn hóa". Đây chính là giải pháp cải tạo tốt hơn mà Viện đang nỗ lực triển khai, nhằm xây dựng một xã hội phát triển hài hòa giữa vật chất và tâm hồn.
Khép lại bài viết, có thể khẳng định rằng sự đồng hành của Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật là nhân tố then chốt để giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển tại Việt Nam. Với nền tảng khoa học chắc chắn và tâm thế phụng sự di sản, Viện cam kết tiếp tục là nhịp cầu nối liền quá khứ và tương lai, giúp cho các giá trị văn hóa nghệ thuật không chỉ được sống lại mà còn tỏa sáng rực rỡ trong nền kinh tế tri thức. Ước mơ về một quốc gia phát triển hưng thịnh dựa trên bản sắc riêng biệt sẽ không còn xa vời khi chúng ta biết trân trọng và phát huy đúng mức kho tàng di sản của tổ tiên, dưới sự dẫn dắt của những định chế giáo dục và nghiên cứu uy tín như Viện.
Viện IACE
