Từ những tấm gương kính đến sự hình thành một nghề nghệ thuật
Năm 1990, khi nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình trong công cuộc Đổi mới, tại Hà Đông, một người thợ trẻ mang tên Phạm Hồng Vinh bắt đầu hành trình khởi nghiệp với nghề gia công gương kính.
Thời điểm ấy, kính chủ yếu được sử dụng như một vật liệu xây dựng và trang trí thông thường. Những công nghệ chế tác kính nghệ thuật hiện đại còn rất xa lạ với thị trường trong nước. Bằng niềm say mê sáng tạo, Phạm Hồng Vinh đã tự nghiên cứu, chế tạo dụng cụ, thử nghiệm kỹ thuật mài, khắc và phun cát để tạo nên những họa tiết trang trí đầu tiên trên bề mặt kính.
Từ những bông hoa cúc, hoa hồng, giàn nho, đồng tiền trang trí, những tấm gương kính dần mang hình hài của tác phẩm mỹ thuật. Điều đáng nói là quá trình ấy không chỉ nhằm tạo ra sản phẩm đẹp hơn mà còn đặt nền móng cho một tư duy mới: kính không đơn thuần là vật liệu xây dựng, mà có thể trở thành một chất liệu sáng tác nghệ thuật độc lập.
Bước sang những năm 1990, Vinhcoba từng bước ứng dụng máy tính, thiết kế đồ họa, công nghệ cắt đề can và các phương pháp gia công cơ khí để chuyển những bản vẽ mỹ thuật thành sản phẩm có thể sản xuất với độ chính xác cao. Đó là bước chuyển quan trọng từ lao động thủ công sang kết hợp giữa nghệ thuật và công nghệ, mở đầu cho quá trình hình thành nghề kính nghệ thuật Vinhcoba.
Khi hội họa, điêu khắc và công nghệ gặp nhau trên vật liệu kính
Điểm khác biệt của kính nghệ thuật Vinhcoba không chỉ nằm ở kỹ thuật chế tác mà còn ở khả năng vận dụng nhiều chuyên ngành mỹ thuật trên cùng một chất liệu.
Trong hội họa, người nghệ sĩ sử dụng đường nét, bố cục, sắc độ, màu sắc để diễn đạt cảm xúc. Trong điêu khắc, hình khối và không gian trở thành ngôn ngữ biểu đạt. Còn với kính nghệ thuật, những yếu tố ấy được kết hợp cùng đặc tính trong suốt, phản xạ, khúc xạ và truyền sáng của vật liệu.
Vinhcoba nghiên cứu vận dụng nguyên lý phối màu của hội họa sơn dầu, kết hợp kỹ thuật tạo hình, điêu khắc phù điêu và công nghệ men ceramic nung nhiệt độ cao, hình thành những tác phẩm kính có chiều sâu, màu sắc phong phú và khả năng biểu đạt đa dạng.
Từ kỹ thuật mài, khắc, phun cát ban đầu, các công nghệ GLUBA, GVC và GVICO tiếp tục mở rộng khả năng tạo hình, đưa kính nghệ thuật tiến gần hơn đến những yêu cầu khắt khe của kiến trúc hiện đại.
Đặc biệt, trong những công trình tôn giáo và kiến trúc văn hóa, Vinhcoba nghiên cứu ngôn ngữ nghệ thuật Gothic, Phục Hưng, kính màu phương Tây, đồng thời vận dụng hoa văn, họa tiết và biểu tượng truyền thống Việt Nam. Sự giao thoa ấy không nhằm sao chép các phong cách nghệ thuật cổ điển, mà tìm kiếm một cách thể hiện mới, phù hợp với công nghệ, vật liệu và bản sắc văn hóa Việt Nam.
Ánh sáng – linh hồn của nghệ thuật kính
Nếu hội họa truyền thống mô tả ánh sáng bằng màu sắc và sắc độ, thì kính nghệ thuật có một lợi thế đặc biệt: sử dụng chính ánh sáng thực để tham gia tạo nên tác phẩm.
Khi ánh sáng xuyên qua những lớp kính được điêu khắc, tạo màu hoặc xử lý bề mặt, hình khối và sắc màu trở nên sống động, thay đổi theo góc nhìn, cường độ chiếu sáng và thời gian trong ngày. Một tác phẩm kính vì thế không còn là hình ảnh tĩnh, mà trở thành sự tương tác giữa vật liệu, ánh sáng, không gian và cảm xúc con người.
Trong các nhà thờ, ánh sáng xuyên qua những ô kính màu tạo nên bầu không khí linh thiêng. Trong đình chùa, kính điêu khắc có thể làm nổi bật các biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng. Trong kiến trúc hiện đại, những mặt dựng kính nghệ thuật vừa đóng vai trò cấu kiện trang trí, vừa tạo nên dấu ấn thẩm mỹ cho công trình.
Đến nay, theo thống kê của Vinhcoba, các sản phẩm kính nghệ thuật đã hiện diện tại gần 150 công trình nhà thờ, đình, chùa, bảo tàng và nhiều công trình kiến trúc khác. Có những mặt dựng nghệ thuật rộng hàng trăm mét vuông, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa mỹ thuật, thiết kế kiến trúc, kỹ thuật vật liệu và thi công.
Ở đó, ánh sáng không chỉ giúp con người nhìn thấy tác phẩm, mà chính ánh sáng trở thành một phần của tác phẩm. Đây cũng là một trong những hướng sáng tạo đặc sắc mà Vinhcoba kiên trì theo đuổi suốt nhiều thập niên.
41 nhóm sản phẩm – khi mỹ thuật bước vào từng không gian sống
Một thành quả đáng chú ý của quá trình nghiên cứu là việc Vinhcoba phát triển 41 nhóm sản phẩm ứng dụng từ vật liệu kính nghệ thuật.
Nếu trước đây kính nghệ thuật chủ yếu gắn với tranh trang trí, cửa và vách ngăn, thì ngày nay phạm vi ứng dụng đã mở rộng đáng kể. Từ những cấu kiện kiến trúc như vách, cửa, trần, sàn, mái, cầu, cầu thang, lan can, đến bàn ghế, đồ gia dụng, quà tặng, vật dụng trang trí nội thất, kính nghệ thuật từng bước hiện diện trong nhiều không gian sinh hoạt và công trình công cộng.
Đặc biệt, những sản phẩm đèn bàn, đèn tường, đèn trần nghệ thuật GVICO thể hiện rõ sự kết hợp giữa hội họa, điêu khắc, thiết kế tạo dáng công nghiệp và kỹ thuật chiếu sáng. Mỗi chiếc đèn không đơn thuần là một thiết bị cung cấp ánh sáng, mà được sáng tạo như một tác phẩm nghệ thuật có công năng sử dụng.
Chao đèn kính điêu khắc, thân đèn bằng gỗ hoặc kim loại, đế kính nghệ thuật và hệ thống tán sáng được nghiên cứu trong một tổng thể hài hòa. Khi bật sáng, những đường nét, hoa văn, màu men và hình khối cùng tham gia tạo nên hiệu ứng thẩm mỹ.
Đáng chú ý, Vinhcoba đưa những biểu tượng văn hóa Việt Nam như Rồng thời Lý, hoa sen, trống đồng, hoa văn cổ và hình ảnh di sản vào các thiết kế đèn đương đại. Những sản phẩm ấy không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn góp phần kể câu chuyện về văn hóa dân tộc bằng ngôn ngữ của mỹ thuật công nghiệp.
Dù mới phát triển, dòng đèn GVICO đã bước đầu tạo dấu ấn riêng, cho thấy tiềm năng cạnh tranh với những sản phẩm đèn nghệ thuật quốc tế bằng sự khác biệt về chất liệu, kỹ thuật chế tác và bản sắc tạo hình. Đây chính là một minh chứng sinh động cho quan điểm: mỹ thuật ứng dụng không chỉ làm đẹp sản phẩm, mà còn tạo ra giá trị kinh tế, giá trị văn hóa và sức cạnh tranh cho sản phẩm Việt Nam.
Sáng tạo nghệ thuật gắn với kinh tế xanh và phát triển bền vững
Trong suốt quá trình phát triển, Vinhcoba luôn chú trọng tận dụng kính vụn, gương vỡ, chai lọ thủy tinh phế thải để sáng tạo thành những sản phẩm hữu ích. Từ những vật liệu tưởng chừng bỏ đi, người nghệ nhân có thể tạo nên chao đèn, đế đèn, thớt kính, đồ trang trí và quà tặng mỹ nghệ.
Hoạt động này vừa góp phần giảm thiểu chất thải rắn, vừa mở ra khả năng gia tăng giá trị vật liệu thông qua thiết kế và sáng tạo nghệ thuật. Đó cũng là hướng đi phù hợp với xu thế kinh tế tuần hoàn, sản xuất xanh và tiêu dùng bền vững.
Song song với nghiên cứu công nghệ, Vinhcoba đặc biệt quan tâm đào tạo, truyền nghề cho thế hệ trẻ, kết hợp kinh nghiệm của nghệ nhân lành nghề với khả năng tiếp cận thiết kế số, công nghệ và tư duy sáng tạo của lớp kế cận. Một nghề nghệ thuật muốn tồn tại lâu dài không thể chỉ dựa vào tài năng của người sáng lập, mà phải xây dựng được đội ngũ kế thừa, có khả năng tiếp tục nghiên cứu, đổi mới và phát triển.
Thành tựu được ghi nhận và khát vọng vươn xa
Hành trình 36 năm của Vinhcoba đã được ghi nhận bằng nhiều thành quả trong hoạt động nghiên cứu, sáng chế, mỹ thuật và phát triển sản phẩm.
Theo hồ sơ thành tích của đơn vị, các sản phẩm đã đạt 26 chứng nhận OCOP, 5 danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, nhiều huy chương vàng tại các triển lãm vật liệu xây dựng và những giải thưởng mỹ nghệ trong nước.
Đặc biệt, hai Huy chương Vàng tại các cuộc thi sáng chế quốc tế ở Nga năm 2019 và Cao Hùng năm 2025 là những dấu mốc đáng nhớ trên hành trình nghiên cứu công nghệ kính nghệ thuật.
Năm 2026, một tác phẩm kính nghệ thuật Vinhcoba tham gia triển lãm tại số 16 Ngô Quyền, Hà Nội, nhận được sự quan tâm của người xem và được bán sau khi triển lãm kết thúc. Nhưng có lẽ thành tựu đáng quý nhất không chỉ nằm ở những tấm huy chương, mà ở việc các sản phẩm nghệ thuật đã thực sự bước vào đời sống, hiện diện trong công trình kiến trúc, không gian văn hóa và từng ngôi nhà.
Mỹ thuật ứng dụng – một động lực của công nghiệp văn hóa Việt Nam
Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Mỹ thuật Việt Nam lần thứ X, nhiệm kỳ 2026–2031, diễn ra trong bối cảnh mỹ thuật ngày càng gắn bó với công nghiệp sáng tạo, thiết kế sản phẩm, kiến trúc và đời sống đương đại.
Đối với những người làm nghề kính nghệ thuật, Hội Mỹ thuật Việt Nam không chỉ là mái nhà nghề nghiệp mà còn là môi trường quan trọng để giao lưu chuyên môn, tiếp cận những tư duy sáng tạo mới và khẳng định vị trí của mỹ thuật ứng dụng.
Nghệ nhân Ưu tú Phạm Hồng Vinh, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam từ năm 2011, luôn kỳ vọng Hội tiếp tục quan tâm, kết nối đội ngũ họa sĩ, nhà điêu khắc, nhà thiết kế với các nghệ nhân và cơ sở sản xuất, để những ý tưởng mỹ thuật được hiện thực hóa thành sản phẩm có giá trị văn hóa và kinh tế.
Nhìn lại hành trình 36 năm, kính nghệ thuật Vinhcoba là một câu chuyện về sự kiên trì sáng tạo, từ những dụng cụ thủ công ban đầu đến những công nghệ chế tác mới, từ tấm gương trang trí đến những công trình kiến trúc quy mô lớn và các sản phẩm mỹ thuật công nghiệp mang dấu ấn Việt Nam.
Trong một thế giới mà sản phẩm công nghiệp ngày càng dễ trở nên giống nhau, chính văn hóa, nghệ thuật và tư duy thiết kế sẽ tạo nên sự khác biệt.
Khi mỹ thuật bước ra khỏi phòng triển lãm để hiện diện trong kiến trúc, trong những vật dụng hằng ngày và trong ánh sáng của mỗi ngôi nhà, nghệ thuật không còn đứng ngoài đời sống mà trở thành một phần của đời sống.
Và đó cũng chính là khát vọng mà nghề kính nghệ thuật Vinhcoba đang tiếp tục theo đuổi: biến vật liệu thành nghệ thuật, biến ánh sáng thành cảm xúc, đưa di sản văn hóa Việt Nam vào không gian sống đương đại.
Bài viết nhân dịp Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Mỹ thuật Việt Nam lần thứ X, nhiệm kỳ 2026–2031.
Hà Nội, tháng 10 năm 2026.
